Những con rồng sông Mekong

Trong huyền thoại của nhiều dân tộc, rồng đóng một vai trò quan trọng. Châu Âu đầu thời Trung cổ đã tưởng tượng nó có nhiều đầu và phun ra lửa. Phải cần tới một người anh hùng để chiến thắng nó trong một cuộc đấu trực diện. Các dân tộc châu Á gắn kết hình ảnh con rồng với những tính chất tốt đẹp. Nó tượng trưng cho sự phồn thực và nước. Tác động của nó mang tính thiện và mang lại hạnh phúc.

Mang sang chính trị, Trung Quốc đã cảm nhận mình như con rồng lớn, bảo vệ và canh giữ những quốc gia nhỏ hơn ở ngoại biên của nó. Người ta gọi các quốc gia láng giềng của Trung Quốc ở Đông Nam Á là những con rồng nhỏ. Họ tồn tại dưới cái bóng của Trung Quốc hay chống lại sự thống trị của hoàng cung Bắc Kinh qua nhiều thế kỷ và qua đó đã phát triển sự nhận dạng quốc gia.

Quyển sách này bàn về bốn con rồng nhỏ ở sông Mekong: về Việt Nam và Lào, về Campuchia và Thái Lan, tất cả đều nằm cạnh dòng nước lớn mang lại cuộc sống, bắt nguồn ở Tây Tạng và chảy xuyên qua tỉnh Vân Nam về hướng Nam.

Quyển sách này là hồi tưởng cá nhân, đồng thời cũng là phóng sự và phản ánh lịch sử. Chiến tranh và cách mạng chiếm một phần lớn trong đây. Việt Nam đã chiến đấu giành được độc lập trong một cuộc chiến tranh ba mươi năm chống Pháp và Mỹ. Hàng triệu người đã bị giết chết trong lúc đó. Các thiệt hại về vật chất vẫn còn đè nặng lên đất nước này cho tới ngày nay. Lào đã bị lôi kéo vào cuộc xung đột bởi con Đường mòn Hồ Chí Minh. Campuchia đã gây sốc giới công khai bằng một trong những cuộc cách mạng tàn bạo nhất của lịch sử loài người mà ý nghĩa của nó hầu như không thể hiểu được. Chỉ độc nhất Thái Lan là giữ được hòa bình, biết cách làm giảm thiểu những cuộc đảo chính và nổi loạn trong nội bộ qua chính sách khôn khéo và biến chúng thành việc tốt.

Chiến tranh đã đóng một vai trò quan trọng trong lần gặp gỡ đầu tiên với châu Á. Nó đã mang tôi, thật ra cũng như tất cả các phóng viên chiến tranh khác, vào trong những tình huống cực độ và đồng thời cũng mang lại cho tôi một trải nghiệm khác thường: trước hết là trải nghiệm có thể làm việc trong một cuộc chiến mà không bị cản trở và không có kiểm duyệt. Chỉ sau này tôi, cũng giống như tất cả những người đã tham dự, mới nhận thức được tầm quan trọng này. Cuộc chiến đã bắn thủng lỗ chỗ những mặt tiền và những bức tường bảo vệ của các xã hội châu Á, và đứng trước sự chết chóc và tàn phá đó, chúng đã bộc lộ những đặc tính cũng như cấu trúc nội bộ của chúng rõ ràng hơn là lúc bình thường. Tôi dần dần mới lờ mờ hiểu được phẩm giá mang dấu ấn của lịch sử đó, và những hình thức sống đặc biệt ngay giữa trong cái đẹp nhiệt đới của Đông Nam Á, cái thật khó mà nắm bắt được qua từ ngữ. Mãi bây giờ, hai mươi năm sau đó, tôi mới dám mô tả nó, ngần ngại và rụt rè.